Güvenlik bıçakları günümüzde işyerinde kesik yaralanmalarını önlemenin en etkili önlemlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Lojistik, üretim, ticaret veya zanaat sektörlerinde olsun – karton kutuların açıldığı, bağların kesildiği veya malzemelerin kesilip biçildiği her yerde bu tür kesme işleri günlük işlerin bir parçasıdır. Rutin nitelikte olmalarına rağmen, bu faaliyetler ciddi bir yaralanma riski barındırmaktadır.
Bu bağlamda, birçok işletme, güvenlik ölçüm cihazlarının kullanımının yasal olarak zorunlu olup olmadığı sorusunu gündeme getirmektedir.
Kısa cevap şudur: Şu ana kadar ne Almanya’da, ne Avrupa Birliği’nde ne de ABD federal düzeyinde açık bir yasal yükümlülük bulunmaktadır. Bununla birlikte, yürürlükteki iş sağlığı ve güvenliği düzenlemeleri, risk değerlendirmesi kapsamında uygun olduğu sürece, güvenli kesici aletlerin kullanılmasını açıkça desteklemektedir.
Ürün yükümlülüğü yoktur – ancak riski en aza indirme konusunda açık bir yükümlülük vardır
Modern iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, ürüne dayalı değil, riske dayalı bir yaklaşım izlemektedir. Yasa ve yönetmelikler genellikle işletmelere hangi araçların kullanılacağını kesin olarak belirtmez. Bunun yerine, işverenleri tehlikeleri sistematik olarak belirlemeye ve riskleri mümkün olduğunca etkili bir şekilde azaltmak için uygun önlemleri almaya yükümlü kılar.
Almanya’da bu ilke özellikle İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’ndan (ArbSchG) kaynaklanmaktadır. 5. madde işverenleri bir tehlike değerlendirmesi yapmaya yükümlü kılarken, 3. madde ise gerekli iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmasını şart koşmaktadır.
İş Güvenliği Yönetmeliği (BetrSichV), iş ekipmanlarının seçimine ilişkin temel yasal dayanak niteliğindedir. BetrSichV’nin 3. maddesinin 3. fıkrasına göre, risk değerlendirmesi iş ekipmanlarının seçimi ve tedarikinden önce başlatılmalıdır. BetrSichV’nin 3. maddesinin 7. fıkrasına göre, düzenli denetimler sırasında teknik gelişmeler dikkate alınmalıdır.
Buna ek olarak, Alman Yasal Kaza Sigortası Kurumu’nun (DGUV) hüküm ve kuralları, güvenli iş araçlarına ve bunların kullanımına ilişkin gereklilikleri somutlaştırmaktadır.
Avrupa düzeyinde, 89/391/EWG sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Çerçeve Direktifi de aynı yaklaşımı benimsemektedir. Direktif, risklerin mümkün olduğunca önlenmesini veya kaynağında ortadan kaldırılmasını ve uygun önleme tedbirlerinin uygulanmasını gerektirmektedir.
ABD’de de İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi’nin (OSHA) gereklilikleri kapsamında benzer bir ilke geçerlidir. İşverenler, güvenli iş araçları sağlamalı, tespit edilen riskleri en aza indirmeli ve çalışanlarına bu konuda gerekli eğitimi vermelidir.
Tüm mevzuatların ortak özelliği, güvenlik bıçaklarının kullanımına ilişkin genel bir zorunluluk içermemeleridir. Bununla birlikte, işletmelerin seçtikleri iş araçlarının söz konusu faaliyete neden uygun ve güvenli olduğunu izlenebilir bir şekilde gerekçelendirebilmelerini şart koşmaktadırlar.
Risk değerlendirmesi: Karar almanın temel dayanağı
İş araçları konusundaki karar, risk değerlendirmesinden ve bundan çıkarılacak koruyucu önlemlerden kaynaklanır.
Çalışanlara kesme işleri verilirse – örneğin ambalajları açmak veya malzemeleri kesip biçmek gibi –, bununla ilgili tehlikeler değerlendirilmelidir. Bu değerlendirmede, kesik yaralanma riskinin mümkün olduğunca önlenebilmesi veya etkili bir şekilde azaltılabilmesi için hangi önlemlerin alınması gerektiği incelenmelidir.
Risk değerlendirmesinden ve gerekli önlemlerin belirlenmesinden işveren sorumludur. İşveren bu konuda, diğerlerinin yanı sıra iş güvenliği uzmanından danışmanlık hizmeti alabilir ve almalıdır. Koruyucu önlemlerin seçilmesinde temel olarak STOP ilkesi dikkate alınmalıdır:
S – İkame: Tehlikeli çalışma yöntemlerinden veya uygun olmayan aletlerden mümkün olduğunca kaçınmak ya da bunları daha güvenli alternatiflerle değiştirmek
T – Teknik Koruma Önlemleri
O – Organizasyonel Koruma Önlemleri
P – Kişisel Koruma Önlemleri
Güvenlik bıçakları, modele bağlı olarak otomatik veya tam otomatik geri çekilen bıçak uçları, gizli bıçak uçları veya sınırlı kesme derinlikleri gibi kaza önleyici özelliklere sahiptir. Faaliyet ve kesilecek malzemeye uygun bir seçim yapıldığında, bu işlevler verimli iş akışlarını aksatmadan kesik yaralanma riskini önemli ölçüde azaltabilir. İş güvenliği açısından bakıldığında, geleneksel maket bıçakları yerine uygun güvenlik bıçaklarının tercih edilmesi gerekli olabilir.
Usulüne uygun bir tehlike değerlendirmesi bulunmuyorsa, işveren İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 5. maddesinden ve – bıçakların iş aracı olarak kullanılması durumunda – İş Güvenliği Yönetmeliği’nin 3. maddesinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemiş olur. Ayrıca, tehlike değerlendirmesinin sonuçları, belirlenen koruyucu önlemler ve bunların etkinliğinin kontrolü, yasal hükümlere uygun olarak belgelendirilmelidir.
İş Kazaları Sigorta Kurumlarının Tavsiyeleri ve Teknolojideki Son Gelişmeler
Bununla birlikte: Günümüzde birçok şirkette güvenlik bıçakları, iş sağlığı ve güvenliğinin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Özellikle lojistik merkezlerinde, sevkiyat depolarında ve üretim tesislerinde artık standart donanımın bir parçasıdır. Bu gelişme, mesleki sigorta kurumları ve kaza sigorta kasaları, DGUV ile iş sağlığı ve güvenliği alanındaki diğer uzman kuruluşların tavsiyeleriyle desteklenmektedir.
Bu tavsiyeler her ne kadar yasal bir bağlayıcılığa sahip olmasa da, işletmelere kabul görmüş koruma önlemleri, kanıtlanmış önleme çözümleri ve güvenli iş uygulamaları konusunda önemli bilgiler sağlayabilir. Özellikle bu kavramlar iş sağlığı ve güvenliği alanında önemli bir rol oynar. İşletmeler, iş araçlarını seçerken teknik gelişmeleri ve kabul görmüş koruma önlemlerini uygun şekilde dikkate almakla yükümlüdür.
Teknik hukukta genellikle üç koruma düzeyi ayırt edilir: genel olarak kabul görmüş teknik kurallar, teknik seviyenin durumu ve bilim ve teknik seviyesinin durumu. İş Güvenliği Yönetmeliği (BetrSichV), § 2, 10. fıkrasında teknik seviyenin durumunu, güvenlik ve sağlığın korunması açısından pratik uygunluğu kanıtlanmış görünen gelişmiş yöntemlerin, tesislerin veya işletme şekillerinin gelişmişlik seviyesi olarak tanımlamaktadır.
Uygun güvenlik bıçakları mevcut olmasına rağmen kesik yaralanmaları tekrar tekrar meydana gelirse, şirketlerin neden daha az güvenli aletlere başvurduklarını gerekçelendirmeleri giderek zorlaşacaktır.
Bu durum, her ne kadar doğrudan yasal bir ürün yükümlülüğü doğurmasa da, modern ve daha az riskli iş araçlarının kullanılması yönünde artan bir normatif beklenti yaratmaktadır.
Sadece mevzuata uygunluktan daha fazlası
Bu nedenle, güvenlik bıçaklarının kullanımı yalnızca yasalara uygunluk meselesi değildir. Bu, önleyici bir güvenlik anlayışının bir ifadesidir. Uygun iş araçlarını sağlayan, çalışanlarını eğiten ve risk değerlendirmesini düzenli olarak gözden geçiren şirketler, sadece kaza sayılarını azaltmakla kalmazlar. Aynı zamanda güvenlik kültürlerini güçlendirir ve yasal yükümlülüklerini sistematik bir şekilde yerine getirdiklerini belgelendirirler.
Bunun yanı sıra, daha az iş kaybı, daha az bildirim zorunluluğu olan iş kazaları ve çalışanların güvenlik bilincinin artması, ekonomik faydalara katkıda bulunabilir. Bu nedenle, güvenli iş araçlarına yapılan yatırımlar hem iş sağlığı ve güvenliği açısından hem de işletme yönetimi açısından karşılığını verir.
Sonuç
Günümüzde yasal düzenlemeler, şirketleri (henüz) güvenlik bıçakları kullanmaya açıkça zorunlu kılmamaktadır. Ancak bu düzenlemeler, tehlikelerin değerlendirilmesini ve riskleri azaltmak için uygun önlemlerin alınmasını zorunlu kılmaktadır. Özellikle düzenli olarak kesme işleri yapıldığında, bu gereklilikler güvenlik bıçaklarının kullanılmasını gerektirmektedir.
Bu nedenle asıl soru, bir yasanın güvenlik bıçağını açıkça şart koşup koşmadığı değildir. Asıl belirleyici olan, mevcut riskler göz önünde bulundurulduğunda geleneksel kesici bıçağın hâlâ en güvenli ve en uygun seçenek olup olmadığıdır. Risk değerlendirmesi, teknik gelişmeler ve iş kazaları sigorta kurumlarının önerileri ışığında, bu soruya günümüzde çoğu uygulama alanında giderek daha çok modern güvenlik bıçakları lehine yanıt verilmektedir.
