Cięcie stanowi codzienność w przemyśle, logistyce i handlu: otwieranie kartonów, przecinanie folii i opasek lub przycinanie materiałów. Właśnie dlatego, że czynności te często wykonuje się przy okazji, łatwo traci się z oczu związane z nimi zagrożenia. W 2024 roku Niemieckie Ubezpieczenie Wypadkowe odnotowało ponad 34 000 podlegających zgłoszeniu wypadków przy pracy z udziałem noży, noży kuchennych i noży do tkania. Stanowiło to 56,4 procent wszystkich podlegających zgłoszeniu wypadków z udziałem ręcznych narzędzi nie napędzanych mechanicznie.
Bezpieczne stanowisko pracy związane z cięciem to coś więcej niż tylko nóż. Kluczowe znaczenie ma współdziałanie bezpiecznego narzędzia tnącego, ergonomii, oświetlenia i akustyki. Wszystkie cztery czynniki można konkretnie uwzględnić w ocenie zagrożeń, a niektóre z nich również zmierzyć.
Noże bezpieczne: ograniczenie ryzyka u źródła
Zasada STOP określa kolejność środków ochronnych. Zagrożenia należy w miarę możliwości unikać lub eliminować poprzez bezpieczniejsze rozwiązania. Środki techniczne są stosowane bezpośrednio u źródła zagrożenia, zanim zastosowane zostaną środki organizacyjne i indywidualne.
Producent i dostawca taki jak MARTOR działa na kilku płaszczyznach: narzędzia tnące o nieoptymalnej jakości można zastąpić profesjonalnymi Nożami bezpiecznymi (substytucja). Zintegrowana Technologia bezpieczeństwa dodatkowo zmniejsza ryzyko wypadku związanego z cięciem (środki techniczne). Szkolenia, kursy i materiały praktyczne pomagają trwale wdrożyć zasady bezpiecznego cięcia w codziennej pracy (środki organizacyjne).
To, które rozwiązanie zastępcze lub techniczne jest najbardziej odpowiednie, zależy od ciętych materiałów, głębokości cięcia, częstotliwości cięcia oraz przebiegu pracy. Firma MARTOR oferuje w tym celu różne narzędzia tnące i Technologie bezpieczeństwa. Efektem jest jednak zawsze zminimalizowanie ryzyka kontaktu z ostrzem – na przykład dzięki ostrzu ukrytemu lub automatycznemu lub całkowicie automatycznemu chowaniu ostrza.
Nie da się podać rzetelnej, uniwersalnej wartości procentowej, która określałaby, w jakim stopniu Noże bezpieczne ograniczają ogólną liczbę ran ciętych. Zastosowania i warunki pracy są w tym zakresie zbyt zróżnicowane. Można natomiast zmierzyć ryzyko wyjściowe – a tym samym konieczność uwzględnienia bezpiecznych narzędzi pracy w ocenie ryzyka. Przykłady z praktyki pokazują jednak, że przedsiębiorstwom udało się w ciągu kilku lat zredukować liczbę wypadków związanych z cięciem do zera.
Ergonomia: unikanie obciążeń
Ergonomiczny nóż bezpieczny chroni przede wszystkim rękę i ramię, nawet przy dużej częstotliwości cięcia. Jednak do zapewnienia wygodnej i oszczędzającej siły pracy potrzeba czegoś więcej. Należy zatem dokładniej przyjrzeć się wysokości stanowiska pracy, zasięgowi ruchów rąk, przepływowi materiału oraz rozmieszczeniu narzędzi roboczych. Ergonomiczne są na przykład powierzchnie robocze z regulacją wysokości oraz krótkie odległości ruchów rąk. Warto tu również wspomnieć o antypoślizgowej podkładce służącej do unieruchomienia ciętego materiału.
Aktualne dane z badania osób aktywnych zawodowo przeprowadzonego przez BIBB/BAuA w 2024 r. pokazują, jak istotna jest ta kwestia: spośród pracowników, którzy często wykonują prace ręczne – na przykład wymagające dużej siły, dużej zręczności lub szybkiego tempa – 45 procent zgłaszało trzy lub więcej dolegliwości mięśniowo-szkieletowych. W przypadku pracowników, którzy byli narażeni na takie wymagania tylko sporadycznie lub wcale, odsetek ten wyniósł 22 procent. W przypadku częstej pracy w pozycji stojącej odsetek ten wyniósł 40 procent w porównaniu z 19 procentami.
Nie jest to dowód na istnienie ogólnego „efektu ergonomicznego” wynoszącego x procent. Pokazuje to jednak, jak ściśle powiązane są ze sobą obciążenia fizyczne i dolegliwości.
Oświetlenie: widzieć, gdzie się tnie
Wystarczająca ilość światła to kolejny warunek konieczny do kontrolowanego cięcia. Ostrza, linia cięcia, materiał i wolna ręka muszą być dobrze widoczne.
Norma techniczna dotycząca miejsc pracy ASR A3.4 określa dla obszarów wysyłkowych i pakowania minimalną wartość natężenia oświetlenia wynoszącą co najmniej 300 luksów oraz współczynnik oddawania barw Ra wynoszący co najmniej 60. W przypadku oświetlenia punktowego średnie natężenie oświetlenia w miejscu pracy musi wynosić co najmniej 500 luksów; w żadnym miejscu nie może ono spaść poniżej 300 luksów.
Również olśnienie, odbicia i duże różnice w jasności mogą utrudniać widzenie i zwiększać ryzyko wypadków w miejscu pracy, gdzie wykonuje się prace związane z cięciem.
Akustyka: utrzymanie koncentracji
Hałas może utrudniać koncentrację, skupienie uwagi i zrozumiałość mowy – a tym samym wpływać na czynności wymagające precyzyjnych ruchów rąk. Ponadto długotrwałe narażenie na hałas szkodzi zdrowiu.
Norma ASR A3.7 rozróżnia kategorie czynności. W przypadku czynności wymagających ciągłej wysokiej koncentracji obowiązuje maksymalny poziom odniesienia wynoszący 55 dB(A), natomiast w przypadku czynności wymagających średniej lub nieciągłej koncentracji – 70 dB(A). W przypadku niższych wymagań dotyczących koncentracji obowiązuje zasada minimalizacji. To, która kategoria ma zastosowanie do stanowiska pracy przy cięciu, należy ocenić na podstawie charakteru wykonywanej czynności.
Należy odróżnić od tego wartości dotyczące ochrony słuchu. Również w tym przypadku obowiązuje zasada STOP. Najlepiej jest unikać hałasu lub ograniczyć go do minimum. Jeśli nie jest to możliwe, zgodnie z rozporządzeniem w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie hałasu i wibracji obowiązuje zasada: od poziomu 80 dB(A) należy zapewnić odpowiednią ochronę słuchu. Powyżej 85 dB(A) pracodawca musi zadbać o to, aby środki te były faktycznie stosowane.
Bezpieczeństwo pracy jako system całościowy
Bezpieczne stanowisko pracy z narzędziami tnącymi nie powstaje dzięki pojedynczemu zakupowi czy działaniu. Noże bezpieczne mogą znacznie zmniejszyć ryzyko wypadków i umożliwiają użytkownikowi pracę bez nadmiernego obciążenia. Konsekwentnie ergonomiczna konstrukcja całego stanowiska pracy z narzędziami tnącymi, łącznie z narzędziem, chroni użytkownika przed długotrwałymi nieprawidłowymi pozycjami ciała. Do tego dochodzą szkolenia i organizacja pracy: jak korzystać z narzędzia tnącego w możliwie najbezpieczniejszy i najbardziej wydajny sposób? Jakie sprawdzone procedury zaleca się stosować podczas przechowywania narzędzia tnącego, Wymiany ostrza, utylizacji i czyszczenia? Również w tym zakresie firma MARTOR zapewnia praktyczne wsparcie.
Oświetlenie i akustyka stanowią w tym kontekście warunki sprzyjające bezpieczeństwu i higienie pracy: odpowiednie, nieoślepiające oświetlenie zapewnia lepszą widoczność. Odpowiednia akustyka sprzyja koncentracji i komunikacji oraz zmniejsza poziom stresu.
Kluczowe znaczenie ma uwzględnienie wszystkich czynników w ocenie ryzyka, regularne sprawdzanie jej skuteczności oraz dostosowywanie stanowiska pracy w razie potrzeby.
W ten sposób „bezpieczne cięcie” staje się weryfikowalną koncepcją organizacji stanowiska pracy – z mierzalnymi kryteriami dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy.
Więcej informacji na temat „bezpiecznego stanowiska pracy przy cięciu” znajdziesz tutaj:
